Een boot als wieg
Een wieg maken in de vorm van een boot. Dat is wat Paul Hamaker samen met zijn schoonvader heeft gedaan.
Je bent jong en zit vol dromen. Niet al die dromen vinden hun weg naar plannen en nog minder van deze dromen worden ooit werkelijkheid. Maar soms gebeurt dat toch. Zoals met een droom van Paul en Froukje Hamaker om ouders te mogen worden van een kleine. In de lente van 2005 zou als alles goed ging een baby geboren worden. Met het uitkomen van deze droom schoven echter een aantal andere dromen naar de achtergrond. Bijvoorbeeld het plan van Paul om zelf een houten boot te bouwen. Toen kwam Froukje echter met een lumineus idee: ‘Bouw een wieg in de vorm van een boot’. Dat is precies wat Paul Hamaker met behulp van zijn schoonvader Dirk Taat heeft gedaan. Hieronder het verslag van hun reilen en zeilen in dit project.
De woning van Paul en Froukje in Amsterdam is niet bepaald groot, waardoor al gauw het idee ontstond om een wiegje voor de kleine aan het plafond of aan de muur te hangen. Al vrij snel bleek echter dat er wat dit betreft weinig te koop is. En wat er wel verkrijgbaar was, viel niet in de smaak. En dan komt je vrouw dus opeens met een lumineus idee: ‘Bouw een wieg in de vorm van een boot’.
Het eerste probleem voor Paul was uiteraard het vinden van een geschikt model, waar ook nog eens goede bouwplannen van zijn. De gewenste afmetingen waren daarbij bepalend. Een kwestie van opmeten van bestaande wiegen. Daarbij kwamen de volgende minimale afmetingen uit de bus: lengte 80 cm, breedte 45 cm en diepte minimaal 30 cm. Gezien de beschikbare ruimte in de enige slaapkamer mocht de lengte over alles niet meer dan 130 cm bedragen. Verder moest het ontwerp ook mooi en sierlijk zijn. Geen plompe nepschuit, maar een echte boot! Uiteindelijk bladerden Paul en zijn vrouw Froukje meer dan 100 oude uitgaven van bootbouwbladen door op zoek naar die ene ‘hit’. Die vonden ze uiteindelijk in Water Craft Magazine, waarin een ontwerp van de King Alfred klasse van ontwerper Ed Burnett stond beschreven. Precies de boot die Paul en Froukje zochten.
Er werd contact opgenomen met Ed Burnett, die buitengewoon behulpzaam bleek te zijn. Hij stuurde de tekeningen plus wat tips om deze om te zetten naar een kleinere schaal. De originele boot is namelijk 5.2 meter lang, terwijl de wieg niet meer dan 1,30 meter mocht worden. Tot dan toe had Paul alleen nog maar over het bouwen van een boot gedroomd. Ervaring hiermee ontbrak hem volledig. Er moest dus deskundige hulp worden ingeroepen. Gelukkig was die in zijn geval dichtbij. Paul’s schoonvader Dirk Taat komt namelijk uit een familie van scheepsbouwers en Dirk had in zijn studietijd heel wat uurtjes op de werf van zijn vader meegetimmerd. Ook had hij voor zichzelf al een keer een groot zeiljacht gebouwd. Ervaring genoeg dus.
De voorbereiding
In februari 2005, zes weken vóór de verwachte geboorte van de baby, werd in de werkplaats van schoonvader Dirk begonnen met het uitslaan van het lijnenplan op de gewenste grootte. Daarbij bleek de zeeg iets te moeten worden opgetrokken om voldoende diepte in de wieg te krijgen. Immers het was niet de bedoeling dat de pasgeboren baby ‘uit de boot zou vallen’! Op de uitslag van de boot op ware grootte was direct te zien wat het effect op de lijnen was van deze wijziging. Na twee dagen van tekenen en aanpassen waren de plannen naar wens en kon met de werkelijke bouw worden begonnen.
Aangezien de boot maar weinig echt water zou proeven werd voor het constructiemateriaal voor mooi in plaats van duurzaam gekozen. Voor de voorsteven, kielbalk en spiegel namen Paul en Dirk Canadees grenenhout, terwijl voor de romp zelf voor Western Red Cedar latten werd gekozen. Ook de originele King Alfred klasse wordt volgens de stripplanking methode gebouwd, met dit verschil dat de latten voor de wieg veel korter en smaller konden zijn. Strippen van 1,5 cm breed en 6 mm dikte volstonden. Verder waren er hulpspanten nodig waarvoor 12 mm dik MDF plaat werd genomen.
Voorsteven en kielbalk werden nu aan elkaar gezet en in de juiste vorm geschaafd. De spiegel maakten Paul en Dirk van stukken vloerdelen die aan elkaar gelijmd in de juiste vorm werden gezaagd en geschaafd. Met een strooklat konden voorsteven en spiegel in de juiste hoek worden afgeschuind.
De boot is ondersteboven over de hulpspanten gebouwd. Hierbij zijn de spanten eerst met plasticfolie bekleed om te voorkomen dat de houten strips per ongeluk aan de hulpspanten vast werden gelijmd. De strips zijn vervolgens met kleine schroeven aan de hulpspanten bevestigd. Na het uitharden van de lijm haalden Paul en Dirk de schroeven er weer uit om de hulpspanten te kunnen verwijderen. De schroefgaten werden in een later stadium weer gebruikt om de echte spanten te kunnen bevestigen.
Een verfstripper als stoomapparaat
Bij het bevestigen van de stripplanking werkten Paul en Dirk van de zeeg naar de kiel. De eerste strips lieten zich probleemloos bevestigen en in vorm schaven en schuren. Na vier strips aan beide zijden werd de ronding toch teveel voor de strips, waardoor die begonnen te breken. Dus moesten de twee bouwers overstappen op het in vorm stomen van de latten. Aangezien de tijd begon te dringen, er waren nog maar vier weken over tot de uitgerekende geboortedag van de baby, zagen Paul en Dirk er vanaf eerst een stoombox te maken. Ze gebruikten in plaats daarvan een origineel alternatief door de latten eerst nat te maken en vervolgens met behulp van een verfstripper in vorm te buigen. Al met al toch nog een tijdrovende klus die uiteindelijk voor de hele romp tien dagen duurde.
Toen alle latten waren bevestigd, werden deze met behulp van schaaf en schuurmachine tot een mooie gladde romp afgewerkt. Daarna werd de scheg gemaakt en bevestigd. De latten bleken zo goed aan te sluiten dat het niet nodig was de romp te plamuren. Dit had als extra voordeel dat de boot met blanke lak kon worden afgewerkt, zodat de oorspronkelijke warme kleur van het hout bewaard kon blijven.
Spanten in de vispan
Toen de romp klaar was keerden Paul en Dirk hem om en verwijderden ze de hulpspanten. Dat is altijd een spannend moment? Hoe sterk is de romp en behoudt de boot zijn vorm zonder spanten? Gelukkig bleek het geheel volledig aan de verwachtingen van de twee bouwers te voldoen en konden ze zich vergapen aan hun creatie. Maar met een deadline van twee weken was er niet veel tijd over om de zaak af te maken. De binnenkant moest nog worden afgewerkt: glad schuren, spanten pas maken en bevestigen, vloer erin en voordek erop. De spanten bleken nog een hele klus. Ook deze moesten in vorm gestoomd worden, maar door de extreme ronding lukte dat niet meer met alleen water en een verfstripper. Om hierover na te kunnen denken besloot Paul voor zichzelf en Dirk als lunch een lekkere forel te stoven. Terwijl hij hiermee bezig was bedacht hij opeens dat het misschien wel mogelijk zou zijn de spanten in de vispan in vorm te stomen. Een unieke en originele gedachte, maar het bleek wonderwel te werken! De spanten pasten precies in de pan en na wat geëxperimenteer lukte het ze in de gewenste vorm te krijgen. Nu moesten dolboord, boegband en de verschillende knieën nog worden gemaakt en bevestigd, maar met de reeds opgedane ervaring was dat een makkie.
De bootwieg in de davits
Tenslotte maakte Dirk nog een houder, waarin de bootwieg kan worden geplaatst als hij op de grond staat. Het oorspronkelijke plan was echter om de wieg op te hangen en ook al waren daar wel wat ideeën over, tot een concreet plan had dat nog niet geleid. Na wat gepuzzel bleek de oplossing voor de hand te liggen. Net als in het echt werden hiervoor een takel en davits gebruikt. Vraag was alleen of de boot niet te zwaar voor een dergelijke constructie zou zijn. Gelukkig bleek dat erg mee te vallen. De geheel afgewerkte bootwieg weegt slechts 9 kilo! Met de takel kan de wieg op elke hoogte worden gebracht. Het mooiste van alles is bovendien dat de baby, doordat de boot vrij kan bewegen, zichzelf in slaap wiegt.
Eén week voor de uitgerekende geboortedatum hing de bootwieg zachtjes aan de muur te schommelen. Nu alles klaar was moest er alleen nog een naam bedacht worden. Daarmee zouden Paul en Froukje wachten tot de baby er was. Die avond grapte Paul nog, “Alles is klaar, laat de kleine maar komen”. En de volgende avond waren ze de trotse ouders van een wolk van een dochter. Over een strakke planning gesproken! De boot kon nu van zijn naam worden voorzien, uiteraard gelijk aan die van de baby: Livia.
Terugblikkend zijn Paul en Dirk enorm tevreden over het hele project. In een relatief kort tijdsbestek zijn alle stappen van het plannen, bouwen en afwerken van een houten boot doorlopen als ware het een boot van ruim 5 meter. Om te controleren of het ook echt een boot is, konden de twee bouwers de verleiding niet weerstaan om haar toch een keer echt te water te laten. Dat gebeurde op het strand van Katwijk aan Zee, de woonplaats van Dirk. Daar werd de Livia aan een anker in de branding gelegd. En ondanks haar geringe afmetingen nam zij de golven als een volwaardig schip. Stiekem denken Paul en Dirk daarom dat Livia als ze groter is de wieg als roeibootje kan gebruiken. Of zullen ze tegen die tijd de verleiding niet kunnen weerstaan en voor haar een echt zeilbootje bouwen? De tijd zal het leren.
De woning van Paul en Froukje in Amsterdam is niet bepaald groot, waardoor al gauw het idee ontstond om een wiegje voor de kleine aan het plafond of aan de muur te hangen. Al vrij snel bleek echter dat er wat dit betreft weinig te koop is. En wat er wel verkrijgbaar was, viel niet in de smaak. En dan komt je vrouw dus opeens met een lumineus idee: ‘Bouw een wieg in de vorm van een boot’.
Het eerste probleem voor Paul was uiteraard het vinden van een geschikt model, waar ook nog eens goede bouwplannen van zijn. De gewenste afmetingen waren daarbij bepalend. Een kwestie van opmeten van bestaande wiegen. Daarbij kwamen de volgende minimale afmetingen uit de bus: lengte 80 cm, breedte 45 cm en diepte minimaal 30 cm. Gezien de beschikbare ruimte in de enige slaapkamer mocht de lengte over alles niet meer dan 130 cm bedragen. Verder moest het ontwerp ook mooi en sierlijk zijn. Geen plompe nepschuit, maar een echte boot! Uiteindelijk bladerden Paul en zijn vrouw Froukje meer dan 100 oude uitgaven van bootbouwbladen door op zoek naar die ene ‘hit’. Die vonden ze uiteindelijk in Water Craft Magazine, waarin een ontwerp van de King Alfred klasse van ontwerper Ed Burnett stond beschreven. Precies de boot die Paul en Froukje zochten.
Er werd contact opgenomen met Ed Burnett, die buitengewoon behulpzaam bleek te zijn. Hij stuurde de tekeningen plus wat tips om deze om te zetten naar een kleinere schaal. De originele boot is namelijk 5.2 meter lang, terwijl de wieg niet meer dan 1,30 meter mocht worden. Tot dan toe had Paul alleen nog maar over het bouwen van een boot gedroomd. Ervaring hiermee ontbrak hem volledig. Er moest dus deskundige hulp worden ingeroepen. Gelukkig was die in zijn geval dichtbij. Paul’s schoonvader Dirk Taat komt namelijk uit een familie van scheepsbouwers en Dirk had in zijn studietijd heel wat uurtjes op de werf van zijn vader meegetimmerd. Ook had hij voor zichzelf al een keer een groot zeiljacht gebouwd. Ervaring genoeg dus.
De voorbereiding
In februari 2005, zes weken vóór de verwachte geboorte van de baby, werd in de werkplaats van schoonvader Dirk begonnen met het uitslaan van het lijnenplan op de gewenste grootte. Daarbij bleek de zeeg iets te moeten worden opgetrokken om voldoende diepte in de wieg te krijgen. Immers het was niet de bedoeling dat de pasgeboren baby ‘uit de boot zou vallen’! Op de uitslag van de boot op ware grootte was direct te zien wat het effect op de lijnen was van deze wijziging. Na twee dagen van tekenen en aanpassen waren de plannen naar wens en kon met de werkelijke bouw worden begonnen.
Aangezien de boot maar weinig echt water zou proeven werd voor het constructiemateriaal voor mooi in plaats van duurzaam gekozen. Voor de voorsteven, kielbalk en spiegel namen Paul en Dirk Canadees grenenhout, terwijl voor de romp zelf voor Western Red Cedar latten werd gekozen. Ook de originele King Alfred klasse wordt volgens de stripplanking methode gebouwd, met dit verschil dat de latten voor de wieg veel korter en smaller konden zijn. Strippen van 1,5 cm breed en 6 mm dikte volstonden. Verder waren er hulpspanten nodig waarvoor 12 mm dik MDF plaat werd genomen.
Voorsteven en kielbalk werden nu aan elkaar gezet en in de juiste vorm geschaafd. De spiegel maakten Paul en Dirk van stukken vloerdelen die aan elkaar gelijmd in de juiste vorm werden gezaagd en geschaafd. Met een strooklat konden voorsteven en spiegel in de juiste hoek worden afgeschuind.
De boot is ondersteboven over de hulpspanten gebouwd. Hierbij zijn de spanten eerst met plasticfolie bekleed om te voorkomen dat de houten strips per ongeluk aan de hulpspanten vast werden gelijmd. De strips zijn vervolgens met kleine schroeven aan de hulpspanten bevestigd. Na het uitharden van de lijm haalden Paul en Dirk de schroeven er weer uit om de hulpspanten te kunnen verwijderen. De schroefgaten werden in een later stadium weer gebruikt om de echte spanten te kunnen bevestigen.
Een verfstripper als stoomapparaat
Bij het bevestigen van de stripplanking werkten Paul en Dirk van de zeeg naar de kiel. De eerste strips lieten zich probleemloos bevestigen en in vorm schaven en schuren. Na vier strips aan beide zijden werd de ronding toch teveel voor de strips, waardoor die begonnen te breken. Dus moesten de twee bouwers overstappen op het in vorm stomen van de latten. Aangezien de tijd begon te dringen, er waren nog maar vier weken over tot de uitgerekende geboortedag van de baby, zagen Paul en Dirk er vanaf eerst een stoombox te maken. Ze gebruikten in plaats daarvan een origineel alternatief door de latten eerst nat te maken en vervolgens met behulp van een verfstripper in vorm te buigen. Al met al toch nog een tijdrovende klus die uiteindelijk voor de hele romp tien dagen duurde.
Toen alle latten waren bevestigd, werden deze met behulp van schaaf en schuurmachine tot een mooie gladde romp afgewerkt. Daarna werd de scheg gemaakt en bevestigd. De latten bleken zo goed aan te sluiten dat het niet nodig was de romp te plamuren. Dit had als extra voordeel dat de boot met blanke lak kon worden afgewerkt, zodat de oorspronkelijke warme kleur van het hout bewaard kon blijven.
Spanten in de vispan
Toen de romp klaar was keerden Paul en Dirk hem om en verwijderden ze de hulpspanten. Dat is altijd een spannend moment? Hoe sterk is de romp en behoudt de boot zijn vorm zonder spanten? Gelukkig bleek het geheel volledig aan de verwachtingen van de twee bouwers te voldoen en konden ze zich vergapen aan hun creatie. Maar met een deadline van twee weken was er niet veel tijd over om de zaak af te maken. De binnenkant moest nog worden afgewerkt: glad schuren, spanten pas maken en bevestigen, vloer erin en voordek erop. De spanten bleken nog een hele klus. Ook deze moesten in vorm gestoomd worden, maar door de extreme ronding lukte dat niet meer met alleen water en een verfstripper. Om hierover na te kunnen denken besloot Paul voor zichzelf en Dirk als lunch een lekkere forel te stoven. Terwijl hij hiermee bezig was bedacht hij opeens dat het misschien wel mogelijk zou zijn de spanten in de vispan in vorm te stomen. Een unieke en originele gedachte, maar het bleek wonderwel te werken! De spanten pasten precies in de pan en na wat geëxperimenteer lukte het ze in de gewenste vorm te krijgen. Nu moesten dolboord, boegband en de verschillende knieën nog worden gemaakt en bevestigd, maar met de reeds opgedane ervaring was dat een makkie.
De bootwieg in de davits
Tenslotte maakte Dirk nog een houder, waarin de bootwieg kan worden geplaatst als hij op de grond staat. Het oorspronkelijke plan was echter om de wieg op te hangen en ook al waren daar wel wat ideeën over, tot een concreet plan had dat nog niet geleid. Na wat gepuzzel bleek de oplossing voor de hand te liggen. Net als in het echt werden hiervoor een takel en davits gebruikt. Vraag was alleen of de boot niet te zwaar voor een dergelijke constructie zou zijn. Gelukkig bleek dat erg mee te vallen. De geheel afgewerkte bootwieg weegt slechts 9 kilo! Met de takel kan de wieg op elke hoogte worden gebracht. Het mooiste van alles is bovendien dat de baby, doordat de boot vrij kan bewegen, zichzelf in slaap wiegt.
Eén week voor de uitgerekende geboortedatum hing de bootwieg zachtjes aan de muur te schommelen. Nu alles klaar was moest er alleen nog een naam bedacht worden. Daarmee zouden Paul en Froukje wachten tot de baby er was. Die avond grapte Paul nog, “Alles is klaar, laat de kleine maar komen”. En de volgende avond waren ze de trotse ouders van een wolk van een dochter. Over een strakke planning gesproken! De boot kon nu van zijn naam worden voorzien, uiteraard gelijk aan die van de baby: Livia.
Terugblikkend zijn Paul en Dirk enorm tevreden over het hele project. In een relatief kort tijdsbestek zijn alle stappen van het plannen, bouwen en afwerken van een houten boot doorlopen als ware het een boot van ruim 5 meter. Om te controleren of het ook echt een boot is, konden de twee bouwers de verleiding niet weerstaan om haar toch een keer echt te water te laten. Dat gebeurde op het strand van Katwijk aan Zee, de woonplaats van Dirk. Daar werd de Livia aan een anker in de branding gelegd. En ondanks haar geringe afmetingen nam zij de golven als een volwaardig schip. Stiekem denken Paul en Dirk daarom dat Livia als ze groter is de wieg als roeibootje kan gebruiken. Of zullen ze tegen die tijd de verleiding niet kunnen weerstaan en voor haar een echt zeilbootje bouwen? De tijd zal het leren.
